Unesco Werelderfgoed

Een flinke impuls voor de bekendheid van de Romeinse Limes was de plaatsing in 2011 op de voorlopige lijst van Werelderfgoedlijst van Unesco. In april van dat jaar maakte toenmalig staatssecretaris Halbe Zijlstra (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) bekend dat hij de Limes ‘uitzonderlijk en universeel van waarde’ vindt en daarom een nominatie verdient. De komende jaren zet het kabinet zich in samenwerking met de betrokken provincies en gemeenten in om de voordracht om te zetten in daadwerkelijke plaatsing op de lijst. Uiteraard is Stichting Romeinse Limes Nederland daar zeer nauw bij betrokken.

Wat is Werelderfgoed?

Een Werelderfgoed is een object, plek of gebied met natuur- en/of cultuurhistorische waarden die uniek is in de wereld. De toekenning van een Werelderfgoedstatus betekent de erkenning van deze unieke waarden. Wereldberoemde voorbeelden zijn de piramiden van Egypte, de Taj Mahal in India en het Grote Barrière rif in Australië. Ook in Nederland zijn er plekken die al Werelderfgoed zijn; de molens van Kinderdijk en de Grachtengordel van Amsterdam. UNESCO wijst deze plekken aan als onvervangbaar en van uitzonderlijke waarde. Als wereldburgers zijn we gezamenlijk verantwoordelijk voor het behoud en beheer ervan. We doen dat voor onszelf, voor elkaar en voor de volgende generaties.

Hoe werkt het nominatieproces?

Om de Romeinse Limes geplaatst te krijgen op de Werelderfgoedlijst, zullen de betrokken overheden samen een nominatiedossier moeten schrijven. In zo’n nominatiedossier wordt omschreven wat de unieke en uitzonderlijke waarden zijn van het gebied. Daarnaast wordt in kaart gebracht welke gebieden exact tot het Werelderfgoed zullen behoren. Voor de Limes in Nederland gaat het daarbij waarschijnlijk niet om een aaneengesloten gebied, maar om een verzameling losse terreinen. Ook bevat het nominatiedossier een zogenaamd managementplan. Daarin wordt omschreven hoe de aanvrager ervoor zal zorgen dat het Werelderfgoed ook op de lange termijn behouden kan blijven. Als het nominatiedossier af is, biedt de minister het aan bij het World Heritage Centre van UNESCO. Vervolgens wordt het dossier beoordeeld door enkele adviescommissies. De Werelderfgoed Commissie die in het kader van de Conventie is opgericht en waarin verschillende regeringen vertegenwoordigd zijn, besluit dan of de Limes wel of niet Werelderfgoed wordt.

Kansen en verplichtingen

Een plaats op de Werelderfgoedlijst betekent erkenning voor gebieden die uniek zijn in de wereld. Het land dat deze status aanvraagt, verklaart de gebieden te zullen behouden en beschermen voor de lange termijn. UNESCO zelf legt geen regels op, bescherming vindt plaats met eigen wet- en regelgeving. Begin 2014 hebben gemeenten, Rijk en provincies hierover afgesproken dat ze alleen extra beschermingsmaatregelen nemen ten behoeve van de Werelderfgoednominatie als alle betrokken partijen het daarover eens zijn.

Plaatsing op de Werelderfgoedlijst biedt ook kansen. Het Werelderfgoedlabel kan worden gebruikt als marketinginstrument en is een uniek middel om bijzondere plekken te profileren en onder de aandacht te brengen van (buitenlandse) bezoekers. Afgelopen jaren is er al veel gedaan om de bekendheid en de toeristische potentie van de Limes te vergroten. Het park Matilo in Leiden, DOMunder in Utrecht en de Romeinse tempel in Elst zijn goede voorbeelden van plaatsen waar de Limes al beleefbaar is. Lokale en nationale musea laten bijzondere Romeinse vondsten zien en in de landelijke Romeinenweek herleeft de Romeinse tijd. De komende jaren staat er ook veel te gebeuren om de Romeinse Limes nog beter zichtbaar en beleefbaar te maken.

De Romeinse Limes internationaal

Het Romeinse Rijk omvatte op zijn hoogtepunt Engeland, West-, Midden- en Zuid-Europa, het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Een aantal delen van de Romeinse rijksgrens, ofwel Limes, staat al op de Werelderfgoedlijst: Hadrian’s Wall (Engeland), Antonine Wall (Schotland) en de Obergermanische en Raetische Limes (Duitsland); niet als aparte Werelderfgoederen, maar onder één noemer, het Werelderfgoed ‘Frontiers of the Roman Empire’, dat ruimte biedt om ook andere delen van de Limes toe te voegen. Nederland wil samen met Duitsland een gezamenlijk deel van de Romeinse Limes, de Nedergermaanse Limes, voordragen. De nominatie van de Nedergermaanse Limes is vanuit internationaal perspectief een logische stap: hiermee wordt een groter en aaneengesloten deel van de Limes beschermd.

Wie werken er aan de nominatie?

Dat zijn de Provincies Utrecht, Gelderland, Zuid-Holland en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Zij werken samen met de gemeenten Alphen aan den Rijn, Arnhem, Bodegraven-Reeuwijk, Bunnik, Buren, Duiven, Groesbeek, Houten, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Leidschendam-Voorburg, Lingewaard, Millingen aan de Rijn, Neder-Betuwe, Nijmegen, Noordwijk, Oegstgeest, Overbetuwe, Rijnwaarden, Ubbergen, Utrecht, Voorschoten, Wijk bij Duurstede, Woerden, Zoeterwoude aan de voorbereiding van de Werelderfgoednominatie van de Romeinse Limes.

Lees meer over de nominatie.