Limes in Europa

De Romeinse noordgrens liep niet alleen door Nederland. Sterker, de Limes strekte zich uit van Groot-Brittannië in het westen, via de Rijn en de Donau, tot aan de Zwarte Zee in het oosten. Duizenden kilometers vol met forten, wachttorens en andere verdedigingswerken, die de stammen in het noorden moesten beletten het rijk binnen te vallen. Een groot deel daarvan is na de val van Rome in de bodem verdwenen, maar uit geschreven en archeologische bronnen hebben we de loop van de Limes exact kunnen reconstrueren. En op sommige plaatsen staan zelfs nog indrukwekkende restanten fier overeind.

Muur van Hadrianus

Het bekendste voorbeeld is zonder twijfel Hadrian’s Wall in Groot-Brittannië. Deze 117 kilometer lange muur werd tussen 122 en 128 na Christus gebouwd in opdracht van keizer Hadrianus en was een van de best bewaakte stukken van de Romeinse Limes. Gemiddeld bemanden zo’n 9.000 soldaten de bijna honderd forten en andere verdedigingswerken langs de route. Zoals elders mengden ook in dit grensgebied de garnizoensleden zich met de plaatselijke bevolking, waardoor de verschillende culturen zich aan elkaar aanpasten.

Rond het jaar 400 verloor Hadrian’s Wall zijn functie en raakte in verval. Veel van het materiaal werd door omwonenden hergebruikt voor bijvoorbeeld huizen, en later voor de aanleg van wegen. Toch heeft een groot deel van de muur de tand des tijds doorstaan, vooral dankzij de inzet van John Clayton in de negentiende eeuw. Deze lokale ambtenaar spande zich in voor het beschermen en herstellen van de muur, met als gevolg dat dit deel van de Limes nu een van de grootste toeristische trekpleisters van Groot-Brittannië is. Sinds 1987 staat Hadrian’s Wall bovendien op de Unescolijst van Werelderfgoed.

Levende geschiedenis

Het grootste deel van de Limes bestond echter niet uit muur, maar rivier. Net als in Nederland kende het Romeinse rijk bijna overal een natuurlijke noordgrens: de Rijn of de Donau. Buiten Groot-Brittannië zijn restanten van verdedigingswerken dan ook schaars. Maar dat wil niet zeggen dat er nergens iets te zien is. Overal langs de voormalige grens zijn archeologische parken, musea en gedenktekens te vinden, die de herinnering aan de Romeinse Limes levend houden. Met tentoonstellingen en andere activiteiten kunnen bezoekers zich verdiepen in de rijke historie van een bijzondere plek. 

Kijk ook eens op www.romanfrontier.nl voor inspiratie over de Romeinse Limes in Europa.

 

 

 

 

 

Romeinse rijk 98 - 117 n. Chr., Kaart Via dei Fori Imperiali
 
Hadrian's Wall bij Housesteads
 
Museum Carnuntinum Bad Deutsch-Altenburg