ICOM 2016

De Romeinse Limes in Milaan
Van 3- 9 juli 2016 vond de General Conference van ICOM (International Council of Museums) plaats in Milaan, het driejaarlijkse internationale congres, waar bijna 4000 museummedewerkers uit de hele wereld aan deelnamen. ICOM Nederland organiseerde met andere ICOM (en gerelateerde) comités tijdens deze conferentie een inhoudelijke bijdrage over de Romeinse Limes, getiteld: The Roman frontier along the River Rhine, the role of museums in revitalizing cultural landscapes.

Sprekers uit Groot-Brittannië, Duitsland en Nederland deelden hun visie op de rol van musea in het zichtbaar maken en verlevendigen van een historisch landschap, met de Romeinse Limes (rijksgrens van de Romeinen) als case study. Deze experts in musea, archeologie, toerisme, werelderfgoed, maar ook afgevaardigden van provinciale overheden, deelden hun ervaringen en best practices en gingen in discussie met de zaal.

Het thema van de Milaan conferentie was Museums and Cultural Landscapes. Bestuurslid van de Stichting Romeinse Limes Nederland, Renger de Bruin, heeft de Romeinse Limes ingebracht als bestuurlid van ICOM Nederland. Medebestuurslid Astrid Hertog sloot aan en gezamenlijk hebben ze de Limes-bijdrage vormgegeven. In de tussentijd werd Astrid Hertog directeur van Stichting Romeinse Limes Nederland, waardoor krachten en kennis konden worden gebundeld. De sessie werd in samenwerking met diverse (inter)nationale partijen vormgegeven; ICOM Duitsland, ICOM CECA (Education and Cultural Action), EXARC (experimentele archeologie), ICOMOS NL (Monumenten en Sites) en de Stichting Romeinse Limes Nederland.

De voorzitters van de sessie waren Renger de Bruin en Astrid Hertog.  

De volgende sprekers waren aan het woord:

  • David Breeze, honorary professor aan de Universiteit van Durham, Edinburgh and Newcastle, en voorzitter van de Internationale Conferentie van de Roman Frontier Studies.
  • Erik Graafstal, archeoloog Utrecht, directeur Museum Hoge Woerd Utrecht en betrokken als expert bij de Werelderfgoednominatie.
  • Martin Müller, directeur Archäologischen Park Xanten, dat in het Limes gebied ligt van de Nedergermaanse Limes dat wordt voorgedragen als Weredlerfgoed.
  • Christof Flügel, Oberkonservator, Archäologie-und Naturkunde Museen, München , Bayern en betrokken bij Werelderfgoedaanvragen van de Romeinse Limes in Zuid-Duitsland en Oostenrijk.
  • Frederike van Ouwerkerk, docent aan de Nederlandse Hogeschool voor Toerisme en Vrije tijd, over ‘Memoryscapes’ en identiteit van een cultureel landschap.
  • Duopresentatie door Tamar Leene, programma manager Romeinse Limes, provincie Utrecht en Thomas Otten, provincie NordRhein Westfalen
  • Jurn Buisman- secretaris ICOMOS NL; korte presentatie ICOMOS en de relatie met het thema Museums and Cultural Landscapes

De conclusies uit de sessie zijn als volgt samen te vatten. De samenwerking tussen de verschillende partijen in de ICOM sessie zijn een goed voorbeeld voor wat langs de Limes steeds meer gebeurt, en nog meer kan plaatsvinden. Langs de hele Nedergermaanse Limes zijn musea belangrijke dragers van educatie en verhalen. Zij zijn daarnaast de bewaarders van de archeologische voorwerpen en brengen de immateriële en materiële Romeinse geschiedenis samen. Naast de grotere musea, hebben de kleinere musea ook hun rol in het duiden van het verhaal over de Limes, door verbindingen te leggen met de regio. Met als uiteindelijke doel het bewustzijn, begrip en de waardering voor het erfgoed te vergroten.

Musea zijn in staat om de gelaagde geschiedenis van het omliggende landschap te vertellen. Sommige van deze musea, zoals het Limeseum in Ruffenhofen of Castellum Hoge Woerd in Utrecht, zijn geïntegreerd in het culturele landschap. Zij zijn, zo gezegd, de toegangspoort tot de cultuurlandschappen, en bieden daardoor een combinatie van ‘indoor’ informatie en ‘outdoor’ ervaring. Toeristisch is dit ook zeer aantrekkelijk. Bovendien kunnen musea lokale gemeenschappen uitnodigen om het Romeinse verleden tot hun eigen verleden te maken, waardoor identiteiten en ‘memoryscapes’ (landschappen met een ‘geheugen’) worden geschapen.

Als vervolg op deze sessie, is eind 2016 een artikel verschenen in Museum International, geschreven door Renger de Bruin, Astrid Hertog en Roeland Paardekooper (directeur EXARC). In 2017 zullen de presentaties omgevormd zijn tot artikelen door de betreffende sprekers en wordt een e-publicatie uitgegeven op het online platform ISSUU van ICOM. Dit heeft een zeer groot bereik in de internationale museumwereld. Wie bellangstelling heeft om de e-publicatie te ontvangen, kan een bericht sturen aan milano2016@icomnederland.nl.

Organisatieteam Nederland en Duitsland

  • Renger de Bruin, ICOM bestuurslid, bestuurslid Stichting Romeinse Limes en conservator stadsgeschiedenis Centraal Museum Utrecht.
  • Astrid Hertog, ICOM bestuurslid en directeur Stichting Romeinse Limes Nederland (vanaf 1 mei 2016)
  • Marliene Stolker, museoloog, organisatie ondersteuning
  • Maike Sieler, (toen) archeoloog Archäologischen Park Xanten
  • Christof Flügel, oberkonservator, Archäologie-und Naturkunde Museen, München , Bayern.

Werkgroep/klankbordgroep van organisaties en experts die de sessie mede hebben vormgegeven

  • Arja van Veldhuizen, bestuurslid ICOM CECA en teamleider Educatie Landschap Erfgoed Utrecht
  • Marc Kocken, bestuurslid ICOMOS NL en archeoloog
  • Jurn Buisman, bestuurslid ICOMOS NL en directeur van Museum Geelvinck Hinlopen Huis
  • Björn Stenvers, bestuurslid ICOM MPR en directeur samenwerking Amsterdam Musea
  • Roeland Paardekooper, directeur EXARC en archeoloog
  • Michael Schmauder, hoofd collectie en conservering, LVR Landesmuseum Bonn
  • Susanne Willer, conservator regionale archeologie, LVR Landesmuseum Bonn