Katwijk aan Zee (Lugdunum)

De Romeinse Limes eindigde in Nederland bij de Romeinse nederzetting Lugdunum bij Katwijk aan Zee. De resten van dit castellum liggen tegenwoordig in zee. Waar precies dat is niet bekend en daarmee is het één van de grootste archeologische mysteries in Nederland. Geen nog levende archeoloog heeft deze ruïnes ooit gezien.

In de 14e eeuw stond de plaats bekend als de Brittenburg. Soms, na een woeste storm, werden er resten waargenomen op het strand tussen Katwijk en Noordwijk, zoals in 1520, 1552 en 1562. De ruïnes werden na een storm getekend door Abraham Ortelius. Ze laten een vierkant grondplan zien, omgeven door een verdedigingsmuur en dubbele halfronde torens. In het midden van het terrein staat een rechthoekig gebouw, waarschijnlijk een graanopslagplaats. Andere muurresten op de plattegrond kunnen afkomstig zijn van een gedeeltelijk ommuurd kampdorp (vicus) buiten de muren van het fort. Zeker is het niet, de Brittenburg is sinds de achttiende eeuw niet meer gezien. Wat resteert is een kleine verzameling vondsten uit de 16e en 17e eeuw, en de beroemde plattegrond van Abraham Ortelius.

De Romeinse geschiedschrijver Suetonius beschreef een voorval dat waarschijnlijk in 39 na Christus plaatsvond op het strand bij Lugdunum. Keizer Caligula (37-41 na Christus) verklaarde de oorlog aan Neptunus, de God van de zee. Hij beval zijn soldaten in zee te schieten. Na afloop liet Caligula hen schelpen rapen als oorlogsbuit. Als gedenkteken voor de overwinning liet hij een hoge vuurtoren bouwen. Vele Katwijkse vissers hebben in de loop der tijd beweerd dat hun netten vastzaten achter stenen van een gebouw dat zij de toren van Kalia noemden. Misschien een verwijzing naar de Romeinse keizer Caligula.

In Katwijk en Valkenburg zijn op drie belangrijke archeologische vindplaatsen informatiepanelen over de Limes geplaatst. Daarnaast kun je op vijf locaties door middel van een QR code een filmpje bekijken over de Romeinse periode. Op de boulevard van Katwijk is het kunstwerk “Kalla’s toren” te zien, waarop soldaten van Caligula staan afgebeeld die vechten tegen de zee.

Lugdunum staat aangegeven op de Peutingerkaart, een kopie van een Romeinse wegenkaart. Een exemplaar uit de zeventiende eeuw hangt in het Katwijks Museum. In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden zijn vondsten te zien.