Alphen aan den Rijn (Albaniana)

Net als veel andere plaatsen langs de Limes is Alphen aan den Rijn in de Romeinse tijd geen echte stad, maar een legerplaats. Aan het begin van onze jaartelling bouwt keizer Caligula hier het castellum Albaniana, dat moet bijdragen aan de verdediging van het rijk tegen de Germanen. Aanvankelijk is het kamp van Alphen aan den Rijn volledig van hout. Ook wanneer het fort na verwoesting tijdens de Bataafse opstand (69 na Christus) moet worden herbouwd, wordt met name hout gebruikt. Pas rond het jaar 160 vervangen de Romeinen dit bouwwerk voor het eerst door een stenen variant.

Het legerkamp telt tijdens zijn hoogtijdagen zo’n vierhonderd soldaten. De barakken waar zij verbleven, zijn bij archeologische opgravingen teruggevonden. Ook zijn vele militaire en persoonlijke voorwerpen van de soldaten ontdekt, zoals schrijfgerei, een spiegel en meer dan achthonderd munten uit de regeerperiodes van onder meer de Romeinse keizers Tiberius, Caligula, Claudius en Nero. Daarnaast zijn etensresten bewaard gebleven, waardoor onderzoek naar landbouwtechnieken en eetgewoonten van de soldaten mogelijk is. Een aantal van de gevonden voorwerpen is tegenwoordig te bezichtigen in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.

Net als andere Limesforten kent Albaniana een kampdorp, ook wel vicus genoemd. Ten oosten van het fort bieden handelaren, ambachtslieden en prostituees van binnen en buiten het Romeinse rijk hun waren en diensten aan. Voor de soldaten en hun gezinnen is dit dus de aangewezen plek voor inkopen en vermaak. Het spreekt voor zich dat de vicus een ontmoetingsplaats van culturen vormt, waar wederzijdse beïnvloeding onvermijdelijk is. Bij opgravingen op de plek van het kampdorp hebben archeologen twee langgerekte gebouwen, waarschijnlijk opslagloodsen, aangetroffen.

Halverwege de derde eeuw worden castellum en vicus verlaten. Germaanse stammen steken de Rijn over en dringen het Romeinse rijk binnen. De soldaten van de verschillende forten zijn niet langer in staat de vijand tegen te houden. Zoals elders worden de gebouwen in de Middeleeuwen gebruikt als steengroeve, waarna de restanten onder de grond verdwijnen om pas in de twintigste eeuw te worden herontdekt.

In Alphen aan den Rijn komt het dagelijks leven in de Romeinse tijd wel heel dichtbij als je een bezoek brengt aan het Archeon. Naast het attractiepark ligt Archeologiehuis Zuid-Holland waar je Romeinse vondsten uit Alphen aan den Rijn kunt bekijken.